مهارت آینهکاری در معماری ایران، بهتازگی توانست جای خود را در فهرست جهانی میراث ناملموس یونسکو تثبیت کند. این دستاورد که در جریان بیستمین اجلاس کمیته بینالدولی حفاظت از میراث فرهنگی ناملموس در دهلینو رخ داد، جایگاه ایران را بهعنوان صاحب بیست و هفتمین میراث ناملموس خود بیش از پیش در جمع ده کشور برتر جهان از نظر میراث فرهنگی تثبیت کرد. اکنون ایران با داشتن ۲۹ میراث ملموس و طبیعی و ۲۷ میراث ناملموس، نقش مهمی در حفاظت از هویت تاریخی و فرهنگی بشریت ایفا میکند.
آینهکاری، هنری که ریشه در سنتهای معماری ایرانی دارد، جلوهای از ذوق زیباییشناسی، نظم هندسی و نگاه نورمحور به جهان است. در این هنر، قطعات کوچک آینه با دقتی مینیاتوری روی سقفها، گنبدها، ستونها، دیوارها و طاقنماها قرار میگیرند تا نور را در هزاران سطح منعکس کرده و فضایی سحرانگیز، پویا و معنوی را خلق کنند. تالار آینه کاخ گلستان در تهران و بخشهایی از مسجد شیخ لطفالله در اصفهان نمونههای برجستهای هستند که نشان میدهند چگونه ایرانیان از نور، تناسب و معنویت در معماری خود بهره بردهاند.
آینهکاری فرآیندی پیچیده و چندلایه است که شامل طراحی، نقشهکشی، آینهتراشی، گچبری، نقاشی و موزاییککاری میشود. استادکاران با سالها تجربه، آینهها را با برشهای الماسمانند آماده کرده و با چسبهای طبیعی و دوستدار محیطزیست بر سطوح نصب میکنند؛ طرحها و نقشمایههای متنوع ازجمله گلوبته، نقوش اسلیمی، پرندگان و اشکال برجسته یا مسطح، هویت و زیبایی خاصی به این هنر میبخشند.
در فرهنگ ایرانی، آینه همواره نماد پاکی، روشنایی، صداقت و تجلی حقیقت بوده است. آینهکاری نهتنها زیبایی بصری ایجاد میکند، بلکه زبان معماری ایرانی برای انتقال معنا و مفاهیم عمیق نیز بهشمار میرود. بازتاب نور در آینهها، علاوهبر خلق جلوههای بصری، به نورپردازی طبیعی و صرفهجویی در مصرف انرژی کمک میکند؛ ویژگیای که آن را در زمره هنرهای پایدار معماری سنتی قرار میدهد.
پرونده ثبت جهانی این هنر با همکاری استادکاران، مرمتگران، معماران، دانشگاهها، انجمنهای تخصصی و جوامع بومی و حرفهای از شهرهای تهران، اصفهان، مشهد، شیراز و قم تهیه شد. یونسکو پس از بررسیهای میدانی و کارشناسی، زنده بودن مهارت، انتقال بیننسلی، کاربرد گسترده و نقش اجتماعی و فرهنگی، آینهکاری را از مهمترین دلایل شایستگی آن برای ثبت جهانی اعلام کرد.
ثبت جهانی آینهکاری در معماری ایران نهتنها تقدیر از یکی از اصیلترین هنرهای معماری ایرانیست، بلکه فرصتی را برای تقویت دیپلماسی فرهنگی، توسعه گردشگری هنری، ارتقای هویت ملی و معرفی تمدن ایرانی در سطح بینالمللی فراهم میکند. این موفقیت ایران را یک قدم به ثابت کردن جایگاه خود بهعنوان یکی از قطبهای جهانی زیبایی، معنا و مهارت نزدیکتر میسازد؛ جایگاهی که هم ریشه در سنت دارد و هم چراغ راهی برای فرهنگسازی جهانی در آینده خواهد بود.