مجسمه والرین یا والِریانوس (Valerianus)، امپراتور روم که در نبرد با شاپور اول ساسانی شکست خورد، پس از نصب در تاریخ ۱۶ آبانماه 1404 در میدان انقلاب تهران، سرانجام شب گذشته بدون اطلاعرسانی قبلی از این میدان جمعآوری شد. این جابجایی ۲۵ آذرماه و حوالی ساعت ۱:۴۰ بامداد انجام شد و به حضور چندوقته این اثر جنجالی در یکی از مهمترین میادین پایتخت پایان داد..jpg)
توضیحات شهرداری درباره محل جدید نصب مجسمه والرین
مهدی مذهبی، مدیرعامل سازمان زیباسازی شهرداری تهران، در گفتگو با خبرنگار مهر اعلام کرد که مجسمه والرین شب گذشته جابهجا شده و بهزودی در محوطه فرودگاه مهرآباد جانمایی خواهد شد. داوود گودرزی، معاون خدمات شهری و محیط زیست شهرداری تهران، نیز با اشاره به رونمایی این مجسمه در شب جمعه ۱۶ آبانماه ۱۴۰۴ گفت: «این اثر بهصورت موقت در میدان انقلاب نصب شده بود تا شهروندان و علاقهمندان فرصت بازدید از آن را داشته باشند.».jpg)
هدف از انتقال مجسمه والرین به فرودگاه مهرآباد
به گفته گودرزی، از پیش اعلام شده بود که پس از پایان زمان اکران در میدان انقلاب، این مجسمه به ورودی فرودگاه بینالمللی مهرآباد، در حوالی میدان آزادی، منتقل خواهد شد. هدف از این جابهجایی، نمایش این اثر هنری برای دیپلماتها، نمایندگان خارجی و مقامات بینالمللی است تا در بدو ورود به ایران با پیشینه تاریخی کشور و ملت ایران آشنا شوند. او همچنین تأکید کرد که در محل جدید، زیرساخت لازم برای نصب دائمی مجسمه فراهم خواهد شد و این اثر بهصورت ثابت در ورودی فرودگاه مستقر میشود..jpg)
اظهارات سخنگوی شهرداری و حواشی رسانهای
پیش از این، عبدالمطهر محمدخانی، سخنگوی شهرداری تهران، اعلام کرده بود که مجسمه والرین در مکانی نصب خواهد شد که نخستین تصویر تاریخی پیشِ روی مقامات خارجی این پیام را منتقل کند که در طول تاریخ، در برابر مردم ایران زانو زده شده است. با این حال، مجسمه جنجالی والرین از همان روزهای ابتدایی نصب، با واکنشهای گسترده در فضای مجازی و افکار عمومی روبهرو شد..jpg)
انتقادها به کیفیت ساخت و روایت تاریخی
برای رونمایی از این مجسمه، پویشی با عنوان «مقابل ایران دوباره زانو میزنید» از سوی مسئولان شهری راهاندازی شد، اما اثر مذکور بهسرعت با انتقاد شهروندان، هنرمندان و کاربران شبکههای اجتماعی مواجه شد. منتقدان، کیفیت نامناسب ساخت، ضعف اجرایی و روایت تاریخی نادرست را از مهمترین ایرادهای این مجسمه عنوان کردند.
همچنین، ابهام در میزان هزینههای صرفشده برای ساخت این اثر، به حاشیهها دامن زد..jpg)
نگاه مجسمهسازان به اثر والرین
برخی مجسمهسازان معتقدند که این اثر نه از نظر ایده خلاقیت دارد و نه از نظر جنس و اجرا استانداردهای لازم را رعایت کرده است. به باور آنان، زمانی که یک اثر برگرفته از نقشبرجستهای میراثی است، باید با دقت، مشورت تخصصی و استفاده از مصالح شایسته ساخته شود، نه بر اساس تصمیمهای شتابزده اداری..jpg)
نقد روند انتخاب و اجرای پروژه «زانوزنندگان در برابر ایران»
مجسمه «زانوزنندگان در برابر ایران» که تصویر شاپور اول ساسانی و والرین، امپراتور روم را نمایش میدهد، توسط پیام قانع ساخته شده است. منتقدان میگویند این پروژه بدون برگزاری فراخوان تخصصی، بدون مشارکت انجمن مجسمهسازان و بدون شفافیت در روند انتخاب و اجرا پیش رفته است. بهداد لاهوتی، مجسمهساز، با انتقاد از روندهای سلیقهای در سفارش آثار شهری تأکید دارد که قطع ارتباط میان شهرداری و انجمنهای تخصصی، اعتماد جامعه هنری را تضعیف کرده است..jpg)
هشدار درباره تأثیر آثار شهری بر حافظه جمعی
محسن رافعی، دیگر مجسمهساز، نیز آثار شهری را بخشی از حافظه جمعی مردم میداند و هشدار میدهد که حذف نهادهای تخصصی و نبود نظارت کیفی، موجب افت سطح هنری شهر شده است. او انتخاب سوژهای مانند والرین برای میدان مهمی مثل انقلاب را بحثبرانگیز و ناسازگار با هویت فرهنگی جامعه میداند..jpg)
بررسی کارشناسی کیفیت و مکان نصب
پس از نصب این مجسمه، کیفیت پایین آن حتی برای شهروندان عادی نیز محل سؤال شد. در همین راستا، کامبیز صبری، مجسمهساز، در گفتگو با ایسنا با انتقاد از نصب این اثر در میدان انقلاب گفت: «این مجسمه از نظر تاریخی، مکانی و کارشناسی دارای ایرادهای جدی است. میدان انقلاب یکی از مهمترین نقاط تاریخی تهران است و نصب اثر هنری در آن نیازمند بررسیهای دقیق و چندلایه است.».jpg)
استفاده نادرست از یک اثر میراثی
صبری با اشاره به اینکه این مجسمه برگرفته از نقشبرجسته نقش رستم است، توضیح داد: «تبدیل یک نقشبرجسته تاریخی به مجسمهای مستقل، نیازمند خلاقیت و رعایت مناسبات هنری خاص است.» او هشدار داد که استفاده نادرست از یک اثر ثبتشده میراث فرهنگی میتواند واکنشهای منفی داخلی و بینالمللی را بههمراه داشته باشد و به نمادهای افتخار ملی آسیب بزند.
این مجسمهساز در پایان تأکید کرد که جنس و محل نصب این اثر نیز مناسب نیست. به گفته او، اگر قرار است چنین اثری بازتولید شود، بهتر است با سنگ تراشیده و با کیفیت بالا ساخته شود و بهصورت نقشبرجسته، در مکانی متناسب با هویت تاریخی آن نصب شود، نه در یکی از حساسترین میادین شهری تهران.